Logo Topólka

News

News zdjęcie id 574

O harcerstwie na Kujawach i nie tylko…

30.01.2019

         W ostatnim czasie w szkole znajdującej się w Topólce reaktywowano Związek Harcerstwa Polskiego, dlatego warto przypomnieć początki tej młodzieżowej organizacji. Rozważając od strony historii, harcerze zawsze byli zaangażowani w działalność patriotyczną, zaczynając od udziału w odbudowie i walce o niepodległość, poprzez chwalebny udział w Powstaniu Warszawskim w czasie II wojny światowej. Egzamin z patriotyzmu młodzież zrzeszona w harcerstwie zdała w czasie ostatniej wojny, kiedy działając w „Szarych Szeregach” walczyła z okupantem niemieckim, zwłaszcza przez udział w tzw. „małym sabotażu”. W wolnej Polsce uczestniczą w uroczystościach patriotycznych. Ich dewizą powinno być zawołanie „Bóg, Honor, Ojczyzna”, i tak bywa, jeśli harcerzem jest się z przekonania.  

Na ziemiach polskich pierwsze organizacje skautingowe zaczęły powstawać w 1911 roku w Małopolsce, a później w Kongresówce, Wielkopolsce i na Litwie. Pionierem tego ruchu w Polsce, przemianowanego później na harcerstwo, był działający we Lwowie druh Andrzej Małkowski.

            Głównym zadaniem harcerstwa było podtrzymywanie wśród młodzieży idei niepodległej Polski. Hasło harcerskie „ad astra” (wzwyż) mobilizowało do zdobywania doskonałości poprzez ciągłą pracę nad kształtowaniem umysłu, serca, woli oraz rozwój sprawności fizycznej. Podstawowym prawem dla harcerzy stała się prawda i wierność.

            Jednak dopiero w wolnej Polsce organizacje harcerskie zaczęły rozwijać się w pełni, głównym ich protektorem był naczelnik państwa Józef Piłsudski, a przewodniczącym Związku Harcerstwa Polskiego i naczelnikiem Rady Harcerstwa oraz harcerzem naczelnym generał broni Józef Haller. Nad całością, powołanego 2 listopada 1918 roku Ogólnopolskiego Związku Harcerstwa Polskiego czuwała istniejąca przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, składająca się z 25 osób, Komisja do Spraw Harcerstwa.

            Na czele całego Związku Harcerstwa Polskiego, jako najwyższa władza ustawodawcza, stał Walny Zjazd wszystkich związków czynnych, natomiast władzę wykonawczą sprawowało Naczelnictwo ZHP, przy którym istniały: Główna Kwatera Żeńska, Główna Kwatera Męska, Referat Starszego Harcerstwa i Referat Przyjaciół Harcerstwa. 

            W podziale administracyjnym jednostką zasadniczą była drużyna składająca się z 40 – 60 harcerzy, która dzieliła się na plutony lub zastępy po 8 – 10 druhów, z zastępowym na czele. Kilka drużyn tworzyło hufiec, a kilka hufców wchodziło w skład chorągwi (okręgu lub hufca samodzielnego). Na początku lat X dwudziestych XX wieku było w Polsce siedem chorągwi (oddziałów), dziesięć okręgów i sześć hufców samodzielnych. Organem prasowym był dla harcerskiego kierownictwa kwartalnik „Harcmistrz”, dla młodzieży żeńskiej „Harcerka”, a dla młodzieży męskiej „Harcerz”. Od 1922 roku wychodziło jedno pismo „Ognisko”. Warto pamiętać, że ZHP przynależał do Międzynarodowego Biura Skautów i stanowił pod względem liczebności 1/3 organizacji skautingu światowego.

            Ideały harcerstwa już wcześniej znalazły swoich propagatorów we Włocławku. Ich inicjatorka była organizacja Młodzieży Niepodległościowej ze swoim pismem „Pobudka”, która działała niezależnie od podobnego ruchu scentralizowanego w Sekcji Koronnej Młodzieży Narodowej i w jej Komitecie Centralnym w Warszawie.

            Zwołany w 1911 roku do Krakowa Zjazd Młodzieży Niepodległościowej (będący pod wpływem Drużyn Strzeleckich) wydal rozkaz do organizowania drużyn skautowych na terenie szkół i miast. We Włocławku inicjatywę tę przyjęto z entuzjazmem. Pierwsza drużyna harcerska męska została założona w tym mieście w październiku 1911 roku przerastając liczbowo Związek Młodzieży Niepodległościowej. Na czele włocławskiej organizacji harcerskiej stanął Edward Wojciechowski, który dobrał sobie do pomocy: Witolda Zielińskiego i Zygmunta Malinowskiego. Po nim obowiązki komendanta pełnił Mikołaj Kulczyński, któremu pomagali: Edward Gaworski, Tadeusz Kozłowski. Adolf Morawski, Euzebiusz Przybysz i Edmund Iwaszkiewicz. 

            Włocławska drużyna harcerska podlegała Komendzie Naczelnej Królestwa Polskiego i Ziem Zabranych, którą reprezentował Max Łepkowski. We Włocławku działała ona konspiracyjnie w Szkole Handlowej (obecnie Liceum im. Ziemi Kujawskiej), pod nazwą „Włocławska Drużyna Harcerska im. Kazimierza Pułaskiego”. O jej istnieniu wiedział dyrektor szkoły Józef Szczepański, który nieoficjalnie udzielał jej poparcia. Ze względu na czas zaborów drużyna harcerska występowała pod oficjalną nazwą „Kółko Gimnastyczne Piłki Nożnej Cuiavia”.

            Tak zainicjowany we Włocławku skauting przybrał charakter żywiołowy. Szybko zaczęły powstawać drużyny harcerskie również w innych włocławskich szkołach, czego przykładem jest uformowana w 1913 roku przy Gimnazjum im. Marii Konopnickiej (obecnie Liceum im. Marii Konopnickiej) żeńska drużyna harcerska im. Zofii Chrzanowskiej.

            Harcerze włocławscy, świadomi stojącego przed nimi zadania, jakim było odzyskanie niepodległości państwa polskiego, przygotowywali się do pomocy społeczeństwu w tej wielkiej sprawie i prowadzili nad Jeziorem Wikaryjskim koło Włocławka ćwiczenia sportowe, które w rzeczywistości były szkoleniami wojskowymi. Po wybuchu I wojny światowej młodzież harcerska organizowała m. in. zbiórki pieniężne dla sierot i ubogich.  

 

            W 1916 roku założono we Włocławku Okrąg Harcerstwa Polskiego, do którego przyłączono powiaty: włocławski, nieszawski, kutnowski, lipnowski, kolski i gostyniński. W tym samym roku przy włocławskiej Ochotniczej Straży Ogniowej zorganizowano również Harcerską Drużynę Strażacką. O znaczeniu tej drużyny niech świadczy fakt, że w 1922 roku brała ona udział w gaszeniu pożaru w Kowalu, a rok później w gaszeniu płonących lasów nad Jeziorem Wikaryjskim koło Włocławka.  

            Po 1918 roku funkcję Komendanta Włocławskiej Komendy Okręgu Harcerstwa Polskiego pełnił druh podharcmistrz Zygmunt Błędowski, jego zastępcą był druh Kazimierz Mętlewicz, a sekretarzem – druh Władysław Pawłowski. Komenda dzieliła się na osiem działów obejmujących pewną całość prac harcerskich. Kierownikiem sekretariatu, działu organizacyjno – inspekcyjnego oraz programowego i propagandy był druh podharcmistrz ks. Antoni Bogdański, natomiast funkcję kierownika działu osobowego pełnił druh Kazimierz Mętlewicz, działu gospodarczego – druh Władysław Wójcikiewicz, a sportowo – wojskowego – druh porucznik Marian Dzierzbicki.

       Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wielką rolę w rozwoju harcerstwa w Włocławku i na Kujawach bezwątpienia odegrał ks. Antoni Bogdański, któremu warto poświęcić osobny artykuł.

            Warto wspomnieć, że szczególnym miejscem dla harcerzy w naszej włocławskiej diecezji jest sanktuarium Matki Bożej w Skulsku, gdzie każdego roku w okresie letnim organizowana jest pielgrzymka harcerzy, nie tylko z naszej diecezji. W Skulsku znajduje się muzeum harcerstwa, w którym jest wiele ciekawych pamiątek. Miejsce ciekawe, do którego warto się wybrać. Pielgrzymka harcerzy, do Skulska jest organizowana 8 czerwca 2019 roku.

 

Opracował          

Ks. Sławomir Grzegórski 

 

 

 

 

Akceptuję

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.